Nieuws

‘Vlees van melkkoe zit niet in ons systeem’

Nieuwe oogst 27 september 2019 https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2019/09/27/vlees-van-melkkoe-zit-niet-in-ons-systeem

%27Vlees+van+melkkoe+zit+niet+in+ons+systeem%27

ACHTERGROND © Rianne den Balvert

De Nederlandse melkkoe gaat aan het einde van haar levensduur veelvuldig richting slachthuis. Waarom ziet de sector een ex-melkkoe als restproduct en is er weinig animo voor het verwaarden van dit vlees door collectief afmesten en samenwerking met afzetpartijen?

De gemiddelde levensduur van een Nederlandse melkkoe ligt tussen de vijf en zes jaar. Het gros gaat daarna richting slachthuis waar het meeste vlees wordt vermalen voor hamburgers en worst. Zonde, vinden Anita en Edwin Heijdra.

In 2014 begonnen de vleesveehouders uit het Utrechtse IJsselstein een nieuwe tak waarbij ze oude melkkoeien in gemiddeld 120 dagen laten uitgroeien tot een volwaardige vleeskoe. Het vlees is volgens de ondernemers kwalitatief goed. Ze zetten het als Heijdra Original DubbelDoel-vlees in de markt.

Topje van ijsberg

Samen met twee andere veehouders die voor het bedrijf ex-melkkoeien afmesten, levert Heijdra jaarlijks vlees van zo’n achthonderd koeien af aan horeca en ambachtelijke slagers. Een topje van de ijsberg, want de potentie voor kwaliteitsvlees van eigen bodem is vele malen groter, weet Anita Heijdra.

Over de smaak van oudere Holsteiners zijn veel vooroordelen

MAURITS STEVERINK, KETENMANAGER EN COÖRDINATOR BIJ MEATNL

’40 procent van de rundveeconsumptie in Nederland komt uit landen als Ierland en Brazilië. En dat terwijl we hier zoveel mooie melkkoeien hebben die kwaliteitsvlees kunnen leveren. Dat kan ook prima met Holsteiners. Ons probleem als Nederlandse vleessector is dat we geen constant volume stroom vlees met een constante kwaliteit kunnen realiseren. Samenwerking ontbreekt’, vindt de ondernemer.

Uniform stuk vlees

‘Vleesveehouders houden graag allemaal zelf hun eigen ras en melkveehouders die oud melkvee laten vetweiden, denken dat de koe meer vlees maakt als ze deze meer voeren en dat ze na een paar maanden een prima vleeskoe hebben. Maar we moeten juist zorgen dat we samen een uniform stuk vlees krijgen.’

Vleesvee op het bedrijf van Heijdra.
Vleesvee op het bedrijf van Heijdra. © Rianne den Balvert

Heijdra weet dat een deel van de veehandelssector niet gecharmeerd is van hun initiatief. ‘Zij kunnen juist een belangrijke schakel zijn. Door ons komt er meer transparantie over de prijs. Dat zien sommigen als marktverstorend.’

Strenge selectie

Bij Heijdra begint het afmesten met een strenge selectie, want niet iedere melkkoe is geschikt om een goede vleeskoe te worden. ‘Samen met de melkveehouder selecteren en taxeren we de koe. We kijken naar het gewicht, de verwachte classificatie en de geldende slachtprijs. Daar betalen wij 100 euro bovenop’, legt de ondernemer uit.

‘Maar ondanks dat zijn melkveehouders afwachtend. Het achterblijvende aanbod is onze zwakste schakel om dit duurzame concept verder op te schalen. Maar dit concept levert imagoverbetering op en het is veel beter voor het klimaat.’

Broeikasgassen

Theun Vellinga van Wageningen University & Research becijferde de productie van vlees in verhouding tot de melkproductie van Nederlands melkvee en de waardering daarvan. Conclusie? We optimaliseren de bedrijfsvoering richting melk en vergeten het vlees. Voor de uitstoot van broeikasgassen is het gunstiger om melk te produceren met één dier in plaats van twee.

‘Veehouders sturen daarom alleen op een hoge melkproductie. Mijn collega Marion de Vries en ik hebben berekend dat wanneer je kijkt naar melk én vlees, een hogere melkproductie per koe niet tot lagere emissies leidt. De hogere melkproductie leidt tot minder vlees per kilo melk en met de huidige consumptie van rundvlees moet je vlees importeren. Dat zijn vaak zuivere vleesrassen uit Ierland en Brazilië.’

Dubbeldoelrassen

De onderzoeker juicht daarom het toepassen van dubbeldoelrassen toe. Maar dat is niet de enige reden. ‘Het is een omslag in je bedrijfssysteem, maar het maakt je minder kwetsbaar. Een hoge melkproductie vraagt veel van de boer en de koe. Als je met een Blaarkop een goede omzet en aanwas realiseert en je de marge per kilo melk vergroot, ben je veel weerbaarder.’

De Blaarkop is geschikt voor vleesproductie.
De Blaarkop is geschikt voor vleesproductie. © Huisman Media

Het optimaliseren van de koeien naar een hogere melkproductie is een verschuiving die volgens Vellinga dertig jaar geleden is ingezet. ‘Een melkveehouder is gewend om vol in te zetten op melkvolume om zijn inkomen te vergroten. Ook banken hebben die insteek. Ze zijn erg gericht op het intensieve model, want het heeft zich bewezen. Boeren die zich meer willen richten op het dubbeldoelras, lopen tegen financiering bij banken aan. En onderschat het statusverhaal niet. Een bedrijf met een hoge productie wordt hoog gewaardeerd.’

Fosfaatrechten

De onderzoeker ziet dat ook fosfaatrechten een hoge melkproductie stimuleren. ‘De fosfaatexcretie wordt over het aantal kilo’s per koe berekend. Het zou goed zijn om dat eens tegen het licht te houden, ook gezien de klimaatdoelen en de weg naar kringlooplandbouw.’

De fosfaatwetgeving is inderdaad een bottleneck voor melkveehouders om meer aandacht te hebben voor het leveren van vlees van hun ex-melkkoeien, vindt Maurits Steverink, ketenmanager en coördinator bij MeatNL, een landelijk netwerk om de vleesproductie te verduurzamen. Toch ziet hij kansen.

Worstkoe

‘Er zijn veel vooroordelen over de smaak van oudere Holsteiners. We moeten af van de term worstkoe. Werk samen om een goede kwaliteit en volume te kunnen leveren. Melkveehouders zijn prijsnemers, maar door vlees beter te verwaarden, liggen er interessante verdienmodellen’, zegt Steverink.

‘Klimaat is een thema, net als verdienmodellen en minder vleesconsumptie. Er is veel potentieel bij Nederlandse boeren voor meer Holland Beef in plaats van Irish Beef.’

Ook melkkoeien kunnen kwaliteitsvlees leveren.
Ook melkkoeien kunnen kwaliteitsvlees leveren. © Vidiphoto

Duurzame biefstuk van ‘afgekeurde’ melkkoeien

RTLZ 26 augustus 2019 https://www.rtlz.nl/business/ondernemen/artikel/4823926/duurzame-biefstuk-van-afgekeurde-melkkoeien

Beeld © Heijdra Vleesvee

Oude melkkoeien die niet genoeg melk produceren, gaan vaak meteen naar de slachterij. Vanwege de kwaliteit wordt het meeste vlees vermalen tot gehakt en hamburgers. Terwijl het vlees van oude melkkoeien ook van hoge kwaliteit kan zijn als ze even tot rust kunnen komen.

Mede-eigenaar Anita Heijdra: “Melk geven trekt een wissel op het lijf van de koe. Bij ons groeien voormalige melkkoeien in 150 dagen gemiddeld 250 kilo, terwijl zij niet meer te eten krijgen. Sterker nog; ze krijgen van ons de helft tot een derde van de voeding die ze kregen toen ze nog melk gaven.”

Uitrusten op strobedden

“De koeien liggen bij ons op strobedden, waardoor ze goed tot rust komen. Ze krijgen gras en maïs van eigen land, aardappelsnippers van aardappels die te klein zijn voor de verkoop, bierborstel dat ontstaat bij de productie van bier en krachtvoer met mineralen en vitaminen.

Het rundvlees verkopen we aan restaurants en ambachtelijke slagers. Het vlees is van hoge kwaliteit, waardoor slagers zich onderscheiden van de supermarkt. En zij weten waar de koe vandaan komt. Ook bespaart het vlees van melkkoeien 50 procent CO2-uitstoot vergeleken met vlees van een vleeskoe. Een melkkoe heeft al zuivel geproduceerd en levert daarna in een korte periode veel vlees op.”

Eigen koeien eerst

“Nederland importeert ruim 40 procent van het rundvlees dat we eten. Dat is toch zonde als onze melkkoeien ook goede kwaliteit vlees kunnen leveren?

Bovendien importeren we uit landen die niet hoeven te voldoen aan onze regelgeving. In sommige van die landen is hormoongebruik gelegaliseerd, wordt het gebruik van antibiotica niet bijgehouden en is er geen regelgeving op het gebied van dierenwelzijn en milieu.

Het zou zo mooi zijn als we bewust kiezen voor Nederlands vlees, maar ik zie in de supermarkt niemand onderop het pakje kijken waar het vlees vandaan komt. De informatie is er wel, maar consumenten zijn zich vaak niet bewust van de verschillen.”

Beeld © Heijdra Vleesvee

Cultuurschok

“De vraag naar ons vlees is enorm gegroeid, maar we zijn beperkt door de lage aanvoer van het aantal melkkoeien. Per jaar kopen wij zo’n achthonderd koeien, terwijl er in Nederland 1,7 miljoen melkkoeien zijn. Een groot deel daarvan is geschikt om te groeien, nadat ze zijn gestopt met melk geven.

Het probleem is dat melkveehouders en veehandelaren nog een omslag moeten maken in hun denkpatroon. Het is namelijk een cultuurschok voor ze om hun koeien aan ons te verkopen. Gelukkig willen steeds meer melkveehouders meewerken aan duurzaam rundvlees als we onze missie uitleggen.

De veehandelaren die we hebben benaderd, zijn minder enthousiast. Mogelijk zien ze ons als marktverstorend, omdat we transparant zijn over de prijs. Maar we betalen meer voor een melkkoe dan voor een koe die meteen naar de slacht gaat. Dus dat zou juist een reden moet zijn om de koe namens de melkveehouder aan ons te verkopen.”

Negativiteit

“Ik zou graag willen dat ons werk beter gewaardeerd werd. We produceren voedsel in Nederland voor Nederlanders. Er is zoveel negativiteit rondom de agrarische sector. We worden soms uitgemaakt voor dierenbeulen.

Ergens in ons achterhoofd is er altijd de angst voor activisten. Ik probeer dat gevoel te relativeren. We maken het duurzaamste rundvlees; de koeien hebben het goed en we staan achter onze keuzes.

Toch haken mensen in de sector af en komt de bedrijfsopvolging in gevaar. Ook in ons geval. Onze jongste zoon wilde de zaak in de toekomst overnemen, maar twijfelt nu vanwege alle commotie. En je moet natuurlijk zeven dagen per week hard werken. Het is ook eigenlijk geen baan, maar een manier van leven.”

De klanten van 3 Keurslagers bezoeken Heijdra Vleesvee (18-04-2018)

Heijdra Vleesvee gaat samenwerken met BBQuality (18-07-2017)

Claus, mede-oprichter van BBQuality over de keuze voor vlees van de Nederlandse Dubbeldoel koe:

“Is biologisch wel echt biologisch?”, “Waarom heeft dit vlees maar één ster in plaats van drie?” en “Waarom verkopen jullie zo weinig vlees uit Nederland?” Dit zijn zomaar enkele vragen die wij als vleesverkoper vaak krijgen. Of het nu via de site is of in de kroeg, iedereen wil weten waar het vlees vandaan komt. Mensen zijn bezorgd en sceptisch. En terecht! Er is de laatste jaren ontzettend veel gefraudeerd met vlees. En dan zijn er natuurlijk nog kwesties als dierenwelzijn, milieu en ga zo maar door. Hoe weten mensen nu nog met al die ‘labels’ wat echt goed vlees is?

BBQuality en biologisch vlees

Sinds een tijdje verkopen wij geen biologisch vlees meer. Het had eerst een simpele administratieve reden. Een probleem dat we heel simpel op orde hadden kunnen krijgen, maar toch miste Paul en ik de overtuiging om hiermee verder te gaan. De vraag was niet heel groot. Sterker nog, wij vonden de kwaliteit, en dan met name het rundvlees minder dan de rest van wat we verkochten. En dat is voor ons heel moeilijk. In dat geval verkoop je eigenlijk alleen maar een verhaal en dat voelde niet goed voor ons. Uiteindelijk denk ik dat mensen terugkomen bij ons voor een goed stuk vlees in plaats van een goed verhaal. En ook ik kreeg steeds meer het gevoel dat de term ‘biologisch’ vaak commercieel werd gebruikt in plaats van als een echte ideologie. Uitzonderingen daar gelaten natuurlijk.

Wat dan wel?

Wat verkopen wij dan bijvoorbeeld wel? Prachtig Angus rundvlees wat in vrijheid heeft geleefd op de grasvlakten van Australië, Uruguay of Ierland. Heel smaakvol vlees met een enorme constante kwaliteit, al dan niet de laatste dagen extra afgevoerd met granen. Niet biologisch, geen ‘Beter Leven keurmerk’. En toch zien wij in het vlees terug dat deze dieren geen tot weinig stress hebben gehad. Als je lang genoeg in het vlees zit herken je dat. Zeker als je er honderden kilo’s per week van verwerkt. Jaar in, jaar uit. Is dit dan wel ‘goed’ vlees? Ja voor ons wel. De vraag is: Hoe kom ik hier nu op, en waarom zit ik hier nu mee? Al die verschillende namen die aan ‘goed’ vlees worden gehangen?

DubbelDoel, een gezond tweede leven

Onlangs werden we uitgenodigd op een boerderij om te komen kijken naar hun DubbelDoel vee uit Nederland. In eerste instantie was ik redelijk sceptisch, want ik dacht: “Hoe kan één boer nu voldoen aan de vraag naar vlees bij ons?” Maar toen raakten we in gesprek en al snel kwam ik erachter dat we veel meer gemeen hadden. De passie die zij voor hun vak hadden was erg inspirerend. Zij vonden het zo zonde dat er zoveel mooi melkvee zomaar naar de slacht ging omdat het te weinig melk produceerde en slechts als ‘worstkoe’ verkocht werd. Het vlees van een worstkoe wordt namelijk bijna alleen maar gebruikt voor gehakt of aanverwante producten omdat het vlees te dun is voor mooie lappen.

Deze mensen geven de gezonde dieren een tweede leven en mesten ze af als DubbelDoel koe. De melkkoe slaat net als de Angus-rassen vet op in de spieren, wat zorgt voor de mooie marmering en smaak. Het nadeel is dat ze nog erg dun zijn. Door de juiste balans in voeding krijgen ze als het ware een ‘dieet’ van zo’n 120 dagen en zijn het aan het eind van de rit mooie volle koeien met een prachtig stukje gemarmerd vlees.

Nu is dit geen nieuw verhaal want het gebeurt al langer. Ons probleem was dat wij hierin nog geen partner hadden gevonden met dezelfde ambities en vooral toekomstvisie. Want die ambities en toekomstvisie hebben zij wel. Ze zeiden zelfs dat ze er eigenhandig voor willen zorgen dat er minder rundvlees wordt geïmporteerd. En dat vond ik mooi. Dat één boerengezin met een droom zegt: “Wij gaan daar voor zorgen!” Dat raakte me.

Het voortouw nemen

Dit kan echter alleen als de kwaliteit concurrerend is met hetgeen nu geïmporteerd wordt. En dat mistten wij vooral, vandaar dat we nog niet eerder met ‘goed’ Nederlands rundvlees waren begonnen. Een tweede voorwaarde is dat de hele koe verkocht wordt. Dus niet alleen de runderhazen en de nu zo populaire picanha. Nee, het hele beestje moet verkocht worden. Dan pas kunnen ze de productie opvoeren. En dat is echt de tweede uitdaging, maar dat gaat ons lukken. Dat denk ik echt. Ons bereik met de huidige webshop wordt steeds groter en ik denk dat er altijd wel mensen bereid zijn mee te denken. Dat betekent wel dat het in het begin af en toe wat beperkter zal zijn met de voorraad, maar we moeten ergens beginnen. En ik denk dat je als ondernemer niet bang voor beperkingen moet zijn als je ergens echt in gelooft.

En nee, deze koe is niet biologisch en heeft zelfs geen enkele ster voor een Beter Leven keurmerk. Maar wij kwamen de stal binnen, en de serene sfeer die er hing was oorverdovend. Deze dieren genoten lekker van hun natje en hun droogje. Ze lagen daar lekker in het stro als pensionado’s te genieten van hun oude dag. Jarenlang hard gewerkt om de boeren en ons te voorzien van hun melk. En nu mochten zij nog even genieten. Dat gevoel dat ik kreeg toen ik de stal binnenliep zou elke vleesverkoper moeten ervaren. Want dat is de bron, daar begint het. En dát is voor mij goed vlees!

De toekomst

Ik weet het, het is nog een hele lange weg. En er zullen er genoeg zijn die ons voor gek verklaren, want Nederland zou bijvoorbeeld te klein zijn om een verschil te maken. Feit is dat door de toenemende groei van de wereldbevolking en de stijgende rijkdom de vraag naar vlees mondiaal alleen maar groter wordt. Vlees, zeker buiten Europa, wordt alleen maar duurder. En laten wij nu eens proberen om een begin te maken, en kijken of we al iets zelfvoorzienender kunnen worden. Zodat ook mijn dochter over 30 jaar nog kan genieten van een heerlijke, gemarmerde Ribeye van Hollandse bodem. Wij bij BBQuality gaan die uitdaging aan en hopelijk komt u mee.

“It’s better to believe in something crazy than it is to believe in nothing at all” – Believer, Pete Philly & Perquisite

Claus van Vught
Mede-oprichter BBQuality

Claus van BBQuality over de keuze voor vlees van de DubbelDoel koe